CN Trần Thị Nga - Khoa Tổng hợp

Hen phế quản và Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) là hai bệnh lý đường hô hấp phổ biến, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống hàng ngày của người bệnh. Nhằm hỗ trợ người bệnh kiểm soát tốt cơn khó thở, phòng ngừa biến chứng và tự tin chăm sóc sức khỏe tại nhà, Khoa Nội tổng hợp - Bệnh viện Đa khoa Quảng Nam triển khai quy trình chăm sóc chuẩn hóa dựa trên các hướng dẫn cập nhật của Bộ Y tế.

1. Tiếp nhận, đánh giá và theo dõi tình trạng hô hấp Ngay khi người bệnh nhập viện hoặc thăm khám tại khoa, đội ngũ điều dưỡng thực hiện các bước đánh giá toàn diện:

* Theo dõi dấu hiệu sinh tồn: Đo nhịp thở, độ bão hòa oxy trong máu (SpO_2), mạch và huyết áp.

* Nhận biết sớm các dấu hiệu nguy cơ: Quan sát biểu hiện co kéo cơ hô hấp, tím môi/đầu chi, khó thở khi nói chuyện hoặc thay đổi tư thế để kịp thời hỗ trợ y tế.

* Đánh giá mức độ kiểm soát bệnh: Ghi nhận tần suất xuất hiện các cơn khó thở, ho, khạc đờm và mức ảnh hưởng đến sinh hoạt hàng ngày.

2. Thực hiện y lệnh và hỗ trợ can thiệp hô hấp

* Liệu pháp oxy an toàn: Với bệnh nhân COPD, điều dưỡng cho thở oxy theo đúng chỉ định (thường là lưu lượng thấp) và theo dõi chặt chẽ chỉ số SpO_2 để tránh nguy cơ tăng CO_2 trong máu

. * Dùng thuốc đúng kỹ thuật: Hướng dẫn và giám sát việc sử dụng các loại thuốc xịt, hít, khí dung – nền tảng quan trọng nhất trong điều trị Hen và COPD.

* Hỗ trợ tống thải đờm: Hướng dẫn người bệnh tập ho hiệu quả, vỗ rung lồng ngực khi có chỉ định để làm thông thoáng đường thở.

3. Hướng dẫn kỹ thuật sử dụng dụng cụ phân phối thuốc (MDI, DPI, Khí dung)

Sử dụng thuốc xịt hít đúng cách giúp thuốc đi sâu vào phổi và phát huy tối đa hiệu quả. Điều dưỡng Khoa Nội tổng hợp trực tiếp hướng dẫn người bệnh theo các bước tiêu chuẩn:

* Chuẩn bị: Thổi sạch đờm, ngồi thẳng lưng. Khi dùng bình xịt định liều (MDI), cần lắc đều bình thuốc trước khi xịt.

* Thở ra: Thở ra hết sức chậm rãi, đưa toàn bộ khí ra ngoài lồng ngực.

* Hít vào: Ngậm kín buồng đệm hoặc đầu xịt. Ấn bình xịt đồng thời hít vào chậm và sâu (đối với MDI) hoặc hít vào nhanh và mạnh (đối với bình hít bột khô DPI).

* Nín thở: Nín thở khoảng 5–10 giây (hoặc lâu nhất có thể) để hạt thuốc lắng đọng sâu trong phế quản, sau đó thở ra nhẹ nhàng.

* Vệ sinh sau hít: Súc miệng sạch bằng nước đun sôi để nguội và nhổ đi (đặc biệt là sau khi dùng thuốc có chứa Corticoid) để tránh nấm miệng và khàn tiếng.

4. Chế độ dinh dưỡng khoa học cho người bệnh Hen - COPD

Dinh dưỡng hợp lý giúp tăng cường sức đề kháng và giảm tải cho hệ hô hấp:

* Nguyên tắc ăn uống: Chia nhỏ bữa ăn (5–6 bữa/ngày) để tránh làm chèn ép cơ hoành gây khó thở. Không ăn quá no, đặc biệt là vào buổi tối.

* Thực phẩm nên dùng:

© Bổ sung đầy đủ đạm (thịt nạc, cá, trứng, đậu đỗ) để duy trì khối cơ hô hấp.

©Tăng cường rau xanh, trái cây tươi giàu vitamin C, A, E để giảm viêm.

© Chọn các chất béo lành mạnh (dầu thực vật, hạt ốc chó, cá hồi).

* Thực phẩm cần hạn chế: Hạn chế ăn quá nhiều tinh bột (cơm, mỳ) vì quá trình chuyển hóa tinh bột sinh ra nhiều khí CO_2; tránh thực phẩm nhiều muối (gây tích nước), đồ uống có gas và thực phẩm dễ gây dị ứng (đối với bệnh nhân hen).

* Uống đủ nước: Uống 1.5 – 2 lít nước ấm mỗi ngày để làm loãng đờm, giúp khạc đờm dễ dàng hơn (trừ trường hợp có chống chỉ định từ bác sĩ).

5. Chế độ vận động và Phục hồi chức năng hô hấp

Luyện tập đúng cách giúp tăng sức bền cơ hô hấp và giảm cảm giác khó thở khi sinh hoạt:

* Bài tập thở chuyên biệt:

© Thở cơ hoành (thở bụng): Đặt một tay lên ngực, một tay lên bụng. Hít vào bằng mũi sao cho bụng phồng lên, ngực giữ nguyên; sau đó hóp bụng lại và thở ra chậm qua miệng.

© Thở chúm môi: Hít vào bằng mũi trong 2 giây, sau đó chúm môi lại (như thổi sáo) và thở ra chậm rãi trong 4 giây.

* Vận động thể lực:

©Tập luyện nhẹ nhàng, vừa sức như đi bộ, tập dưỡng sinh 15–30 phút/ngày, 5 ngày/tuần.

© Nghỉ ngơi ngay khi cảm thấy khó thở hoặc mệt mỏi; tránh tập luyện ở nơi gió lùa, không khí quá lạnh hoặc nhiễm khói bụi.

6. Giáo dục sức khỏe và phòng ngừa đợt cấp tại nhà

Trước khi xuất viện, người bệnh được tư vấn các biện pháp phòng ngừa đợt cấp:

* Tránh yếu tố kích phát: Không hút thuốc lá, thuốc lá điện tử; tránh xa khói bụi, bếp than, lông thú nuôi, phấn hoa.

* Giữ ấm và phòng nhiễm khuẩn: Giữ ấm cổ ngực khi thời tiết thay đổi; tiêm vắc-xin phòng cúm hàng năm và vắc-xin phòng phế cầu theo chỉ định.

* Dấu hiệu cần tái khám ngay: Khó thở tăng dần, SpO_2 giảm, đờm chuyển màu vàng/xanh, sốt hoặc thuốc xịt cắt cơn không còn tác dụng.

Khoa Nội tổng hợp – Bệnh viện Đa khoa Quảng Nam luôn đồng hành cùng người bệnh trong hành trình quản lý và điều trị các bệnh lý hô hấp mạn tính, vì một lá phổi khỏe mạnh và cuộc sống an lành.