BS. Nguyễn Lương Quang - 

Vài năm gần đây, trí tuệ nhân tạo (AI – Artificial Intelligence) được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực trong đó có lĩnh vực sức khỏe. Không ai phủ nhận vai trò của AI trong thực hành lâm sàng hàng ngày, AI có thể giúp bác sĩ đọc phim X-quang nhanh hơn, phân tích nhịp tim trên ECG một cách đầy đủ và nhanh chóng, phân tích và gợi ý chẩn đoán siêu âm, hỗ trợ dự báo nguy cơ tim mạch để từ đó có chiến lược điều trị và dự phòng một cách cá thể hóa…

Nếu trước đây có Bác sỹ Google thì nay có “Bác sĩ ảo AI”, chỉ vài thao tác đơn giản trên điện thoại, với vài triệu chứng đã có ngay một vài chẩn đoán bệnh, thậm chí cả phác đồ điều trị, đó chính là những hiểm họa khôn lường.

Trong thực hành lâm sàng hằng ngày, chúng ta bắt đầu gặp ngày càng nhiều những trường hợp hỏi AI để tự chữa bệnh. Mặc dù AI thực sự là một công cụ hỗ trợ tuyệt vời cho bác sĩ và cộng đồng nếu được sử dụng đúng cách. Tuy nhiên xu hướng “tự chẩn đoán - tự điều trị bằng AI” đang nổi lên trong cộng đồng lại tiềm ẩn nhiều nguy cơ cho sức khỏe, thậm chí có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng. Nhiều người có thói quen gõ triệu chứng vào công cụ AI để tìm câu trả lời: đau đầu, mệt mỏi, khó thở, đau ngực… và ngay lập tức nhận được “chẩn đoán” bệnh. Một số người thậm chí còn được AI “hướng dẫn” tự mua thuốc hoặc dùng mẹo dân gian mà không qua thăm khám. Trên thực tế, AI không thể khám lâm sàng, đo huyết áp, nghe tim phổi, không “Nhìn - Sờ - Gõ -Nghe” - đó là những bước khám bệnh của thầy thuốc, là những yếu tố then chốt để xác định bệnh. Máy có thể phân tích rất nhanh các dữ liệu được nhập vào nhưng máy không thể nào hiểu được tâm tư của người bệnh - một vấn đề cũng rất quan trong trọng khám chữa bệnh của thầy thuốc mà không có máy nào có thể làm dược. Do đó việc chẩn đoán lâm sàng và quyết định điều trị cuối cùng vẫn thuộc về con người - dựa trên kiến thức, kinh nghiệm, cảm nhận và đạo đức nghề nghiệp.

AI hoạt động dựa trên thuật toán học máy (machine learning), được huấn luyện từ hàng triệu dữ liệu y học. Tuy nhiên:

• Không phải mọi dữ liệu đều chính xác, nếu nguồn dữ liệu nhập vào ban đầu sai lệch, kết quả sẽ sai theo.
• AI không hiểu được toàn cảnh lâm sàng của từng người bệnh. Nó không biết bạn có bệnh nền, dị ứng thuốc, đang mang thai, hay đang dùng thuốc khác…
• AI không chịu trách nhiệm pháp lý, mọi khuyến nghị đưa ra từ công cụ này đều mang tính tham khảo, không thể xem là chỉ định điều trị.

Hậu quả khôn lường khi “tự chữa bệnh” bằng AI

Chẩn đoán sai bệnh: Bỏ qua bệnh lý nặng, cấp tính như đột quỵ, nhồi máu cơ tim, suy tim cấp…

Tự mua và dùng thuốc theo AI: Ngộ độc thuốc, tương tác thuốc nguy hiểm.

Cung cấp thông tin cá nhân cho AI: Nguy cơ lộ dữ liệu sức khỏe, thông tin riêng tư.

Lời khuyên:

AI không phải kẻ thù của y học, mà là trợ thủ đắc lực nếu biết dùng đúng cách. Để sử dụng an toàn, người dân cần nhớ:

1. AI chỉ mang tính tham khảo - không thay thế khám, chẩn đoán hay điều trị của bác sĩ.
2. Không tự ý dùng thuốc, thay đổi liều hoặc bỏ thuốc theo hướng dẫn từ bất kỳ ứng dụng AI nào.
3. Khi có triệu chứng bất thường, hãy đến cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám.
4. Chỉ sử dụng các ứng dụng y tế được Bộ Y tế cấp phép hoặc bảo trợ chuyên môn.
5. Bảo mật thông tin sức khỏe cá nhân, không chia sẻ dữ liệu bệnh án, ảnh chụp xét nghiệm lên các nền tảng không rõ nguồn gốc.
6. Trí tuệ nhân tạo có thể thông minh, nhưng trái tim và kinh nghiệm người thầy thuốc vẫn là ‘thuốc quý’ nhất trong y học.

Trí tuệ nhân tạo là bước tiến vĩ đại của nhân loại, nhưng nếu dùng sai mục đích hoặc quá tin tưởng, nó có thể trở thành con dao hai lưỡi trong y tế.
Người dân cần tỉnh táo, hiểu đúng và sử dụng đúng, để AI thực sự là công cụ hỗ trợ chăm sóc sức khỏe - chứ không phải là “Bác sỹ ảo AI” đầy hiểm nguy.

Thông điệp: Hãy để AI phục vụ sức khỏe của bạn – đừng để AI quyết định sức khỏe của bạn!