BS. Nguyễn Lương Quang - 

Mỗi khi trời chuyển lạnh, không ít người chỉ nghĩ đến việc giữ ấm cơ thể mà quên rằng trái tim cũng chịu nhiều “áp lực” hơn trong thời tiết này. Nhiệt độ giảm khiến mạch máu co lại, huyết áp tăng và tim phải làm việc nhiều hơn, từ đó làm gia tăng nguy cơ xuất hiện các bệnh lý tim mạch. Thực tế cho thấy, trong những đợt lạnh kéo dài, số người nhập viện vì tăng huyết áp, đau thắt ngực, nhồi máu cơ tim hay đột quỵ có xu hướng tăng, đặc biệt ở người cao tuổi và những người đã có bệnh tim mạch từ trước.

Vì sao thời tiết lạnh nguy hiểm với tim mạch?

Thời tiết lạnh là yếu tố làm gia tăng rõ rệt các biến cố tim mạch như tăng huyết áp, đau thắt ngực, nhồi máu cơ tim và đột quỵ, đặc biệt trong giai đoạn chuyển mùa từ nắng nóng sang lạnh. Khi nhiệt độ môi trường giảm, các mạch máu ngoại vi co lại để giữ nhiệt, làm tăng sức cản mạch máu và dẫn đến tăng huyết áp. Ở người đã có bệnh nền tim mạch, tình trạng này dễ gây cơn tăng huyết áp cấp cứu.

Bên cạnh đó, mạch máu co lại khiến tim phải tăng co bóp để bơm máu, làm tăng nhu cầu oxy cơ tim, dễ khởi phát đau thắt ngực hoặc nhồi máu cơ tim. Nhiệt độ thấp còn làm độ nhớt máu tăng, tiểu cầu dễ kết dính, làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông, gây nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ.

Ngoài ra, thời tiết lạnh kích thích hệ thần kinh giao cảm, làm tăng tiết catecholamine, có thể gây co thắt động mạch vành, rối loạn nhịp tim, thậm chí ngưng tim đột ngột. Nguy cơ này càng cao vào sáng sớm – thời điểm huyết áp tăng cao sinh lý – và trong giai đoạn cơ thể chưa kịp thích nghi với sự thay đổi thời tiết.

Nhiều nghiên cứu cho thấy, số ca nhập viện vì nhồi máu cơ tim và đột quỵ tăng rõ rệt vào mùa lạnh, đặc biệt vào buổi sáng sớm.

Bệnh nhân tim mạch cần làm gì để phòng ngừa?

Giữ ấm cơ thể đúng cách

Người bệnh cần mặc đủ ấm, đặc biệt chú ý giữ ấm vùng cổ, ngực, bàn tay và bàn chân; đeo khăn, đội mũ, mang tất khi trời lạnh hoặc gió mạnh. Tránh tắm nước lạnh, hạn chế ra ngoài vào sáng sớm hoặc ban đêm, giữ nhiệt độ phòng ổn định và tránh thay đổi nhiệt độ đột ngột.

Với người làm việc ngoài trời, cần mặc áo ấm, chống gió, nghỉ ngơi hợp lý và tránh vận động gắng sức đột ngột trong thời tiết lạnh.

Tuân thủ điều trị, không tự ý bỏ thuốc

Khi trời lạnh, mạch máu co lại làm huyết áp tăng cao, tim phải hoạt động nhiều hơn. Nếu người bệnh tự ý ngưng thuốc, giảm liều hoặc dùng thuốc không đều, nguy cơ xảy ra tăng huyết áp cấp cứu, đau thắt ngực, nhồi máu cơ tim và đột quỵ sẽ tăng lên rõ rệt.

Do đó, người bệnh cần uống thuốc đúng liều, đúng giờ, đúng chỉ định của bác sĩ, không tự ý bỏ thuốc dù cảm thấy khỏe hơn, không tự điều chỉnh liều khi trời lạnh và tái khám đúng hẹn. Trong mùa lạnh, huyết áp thường biến động nhiều, bác sĩ có thể cần điều chỉnh liều thuốc phù hợp để bảo đảm kiểm soát bệnh an toàn và hiệu quả.

Ăn uống lành mạnh, hạn chế rượu bia

Chế độ ăn hợp lý giúp kiểm soát huyết áp và mỡ máu trong mùa lạnh. Người bệnh nên ăn uống cân đối, tăng cường rau xanh, trái cây, cá, các loại hạt, hạn chế muối, mỡ động vật, thức ăn chiên rán và chế biến sẵn. Đồng thời, cần tránh hoặc hạn chế tối đa rượu bia, vì rượu bia có thể làm tăng huyết áp, gây rối loạn nhịp tim và làm nặng thêm bệnh tim mạch.

Duy trì vận động phù hợp

Người bệnh không nên ngồi yên hoàn toàn trong mùa lạnh mà cần duy trì vận động nhẹ nhàng, phù hợp với thể trạng như đi bộ chậm, tập thể dục nhẹ, tập thở, giãn cơ; có thể tập trong nhà khi trời lạnh. Trước khi vận động cần khởi động kỹ, mặc đủ ấm và tránh tập luyện gắng sức đột ngột, nhất là vào sáng sớm.

Theo dõi sức khỏe thường xuyên

Người bệnh cần đo huyết áp tại nhà đều đặn, đặc biệt vào buổi sáng và khi thời tiết chuyển lạnh; theo dõi nhịp tim, cân nặng và tình trạng phù. Khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường như đau ngực, khó thở, hồi hộp, chóng mặt, mệt nhiều, phù chân, cần đến cơ sở y tế ngay, không tự ý xử trí tại nhà.

Dấu hiệu nguy hiểm cần đi cấp cứu ngay?

• Đau ngực dữ dội, lan ra tay trái, cổ hoặc hàm
• Khó thở đột ngột
• Choáng, ngất
• Yếu liệt tay chân, nói khó, méo miệng

Thời gian là cơ tim – là não. Đến bệnh viện càng sớm, khả năng cứu sống và hồi phục càng cao.