BS Võ Thị Thuỳ Linh - Nội T.hợp

I. Đo chức năng hô hấp là gì?

Đo chức năng hô hấp là phương pháp đánh giá thông khí của phổi thông qua các thể tích, lưu lượng khí trong chu trình hô hấp (hít vào, thở ra). 

Đây là phương pháp không xâm lấn, tương đối đơn giản và an toàn, giúp bác sĩ phát hiện các rối loạn thông khí, hỗ trợ chẩn đoán, đánh giá mức độ ảnh hưởng của bệnh, theo dõi diễn tiến cũng như đáp ứng điều trị.

II. Khi nào cần đo chức năng hô hấp?

1. Hỗ trợ chẩn đoán: Đo chức năng hô hấp được chỉ định nhằm:

- Đánh giá các triệu chứng, dấu hiệu hoặc bất thường nghi ngờ có liên quan đến bệnh lý hô hấp.

- Đánh giá ảnh hưởng của bệnh đến chức năng hô hấp.

- Sàng lọc người có nguy cơ mắc bệnh hô hấp, đặc biệt là người hút thuốc lá lâu năm hoặc thường xuyên làm việc trong môi trường có khói, bụi và các chất ô nhiễm.

- Đánh giá nguy cơ trước phẫu thuật.

- Hỗ trợ đánh giá tiên lượng bệnh.

2. Theo dõi và giám sát: Đo chức năng hô hấp có thể được thực hiện để:

- Đánh giá đáp ứng với can thiệp điều trị.

- Theo dõi tiến triển của bệnh.

- Theo dõi các phản ứng bất lợi đối với thuốc có độc tính phổi đã biết: amiodarone, bleomycin…

3. Đánh giá khuyết tật, tàn tật:

- Đánh giá người bệnh khi tham gia chương trình phục hồi chức năng.

- Hỗ trợ đánh giá trong các trường hợp có yêu cầu về mặt pháp lý hoặc bảo hiểm theo quy định.

4. Các mục đích khác:

- Phục vụ nghiên cứu và thử nghiệm lâm sàng.

- Điều tra dịch tễ học.

- Đánh giá sức khỏe hô hấp trước khi làm việc và trong quá trình làm việc ở những ngành nghề có nguy cơ.

- Đánh giá tình trạng sức khoẻ trước khi tham gia một số hoạt động thể chất có nguy cơ.

III. Chống chỉ định và những trường hợp cần thận trọng:

Mặc dù đo chức năng hô hấp là phương pháp không xâm lấn, người bệnh cần được đánh giá trước khi thực hiện, đặc biệt khi có nguy cơ xảy ra biến cố do gắng sức và thở ra cưỡng bức.

1. Nguy cơ tim mạch:

- Nhồi máu cơ tim cấp trong vòng 1 tuần.

- Hạ huyết áp toàn thân hoặc tăng huyết áp nặng.

- Rối loạn nhịp nhĩ thất nặng.

- Suy tim mất bù.

- Tăng áp phổi không kiểm soát.

- Tâm phế cấp.

- Thuyên tắc phổi chưa ổn định về mặt lâm sàng.

- Tiền sử ngất liên quan đến ho hoặc thở ra cưỡng bức.

2. Nguy cơ tăng áp lực nội sọ hoặc nội nhãn

- Phình mạch não.

- Phẫu thuật não trong vòng 4 tuần.

- Chấn thương gần đây với các triệu chứng tiếp tục.

- Phẫu thuật mắt trong vòng 1 tuần.

3. Nguy cơ tăng áp lực xoang và tai giữa: Phẫu thuật xoang hoặc phẫu thuật tai giữa hoặc nhiễm trùng trong vòng 1 tuần.

4. Nguy cơ tăng áp lực trong lồng ngực và ổ bụng:

- Tràn khí màng phổi.

- Tổn thương phổi có nguy cơ biến chứng: Kén khí lớn, đang ho ra máu, áp xe phổi

- Phẫu thuật lồng ngực trong vòng 4 tuần.

- Phẫu thuật ổ bụng trong vòng 4 tuần.

- Mang thai 3 tháng cuối.

5. Vấn đề kiểm soát lây nhiễm: Cần lưu ý ở người bệnh:

- Đang mắc hoặc nghi ngờ mắc nhiễm trùng đường hô hấp có khả năng lây truyền, ví dụ bệnh lao.

- Có tổn thương vùng miệng hoặc tình trạng chảy máu miệng có thể làm tăng nguy cơ lây nhiễm.

6. Bệnh nhân đang khó thở, suy hô hấp.

IV. Các lưu ý:

Để kết quả đo chính xác và có giá trị đánh giá, người bệnh nên tuân thủ hướng dẫn của nhân viên y tế về việc tạm ngưng thuốc giãn phế quản trước khi đo, thời gian ngưng thuốc lá, rượu…

- Đo chức năng hô hấp sau 4 giờ từ khi dùng thuốc khi bệnh nhân đã dùng các thuốc salbutamol, terbutalin, ipratropium, theophylin….

- Đo chức năng hô hấp sau 12 giờ từ khi dùng thuốc khi bệnh nhân đã dùng các thuốc salmeterol, formoterol, theostat…

- Đo chức năng hô hấp sau 24 giờ từ khi dùng thuốc khi bệnh nhân đã dùng bambuterol…

- Cần dừng thuốc chẹn beta adrenergic trước đo chức năng hô hấp ít nhất 6 tiếng.

- Mặc quần áo rộng rãi

- Bệnh nhân không gắng sức mạnh trong vòng 30 phút trước khi đo

- Không hút thuốc lá trong vòng 1 tiếng trước khi đo

- Không ăn quá no trong vòng 2 tiếng trước khi đo

- Không uống rượu trong vòng 4 tiếng trước khi đo.

Bệnh nhân không tự ý ngưng các thuốc điều trị thường xuyên nếu chưa được nhân viên y tế hướng dẫn.

V. Đo chức năng hô hấp có ý nghĩa như thế nào?

Đo chức năng hô hấp giúp cung cấp các thông tin quan trọng về khả năng thông khí của phổi, từ đó hỗ trợ phát hiện các kiểu rối loạn như rối loạn thông khí tắc nghẽn hoặc hạn chế. Kết quả đo cần được bác sĩ kết hợp với triệu chứng lâm sàng, tiền sử bệnh, khám thực thể và các xét nghiệm cần thiết khác để đưa ra chẩn đoán chính xác. Đặc biệt, trong các bệnh lý như hen phế quản và COPD, đo chức năng hô hấp đóng vai trò quan trọng trong đánh giá tình trạng tắc nghẽn đường thở và theo dõi chức năng phổi theo thời gian.

Nhằm góp phần nâng cao chất lượng chẩn đoán, theo dõi và quản lý các bệnh lý hô hấp, Khoa Nội Tổng hợp - Bệnh viện Đa khoa Quảng Nam thực hiện đo chức năng hô hấp vào chiều thứ Ba và thứ Năm hằng tuần. Người bệnh có nhu cầu hoặc được bác sĩ chỉ định đo chức năng hô hấp có thể liên hệ với Khoa Nội Tổng hợp để được tư vấn và hướng dẫn cụ thể.