Hội chứng cơ hình lê – “Thủ phạm” gây đau mông dễ bị bỏ sót

Bs Trình Trung Phong - Khoa Nội tổng hợp

Đau vùng mông, lan xuống chân không phải lúc nào cũng là đau thần kinh tọa do thoát vị đĩa đệm. Một nguyên nhân ít được chú ý nhưng khá dễ bị chẩn đoán nhầm là hội chứng cơ hình lê (Piriformis syndrome) – tình trạng cơ hình lê bị co thắt, căng hoặc kích thích, gây chèn ép thần kinh tọa khi thần kinh đi qua vùng mông.

1. Một tình huống lâm sàng dễ bị bỏ sót

Một bệnh nhân nữ 45 tuổi đến khám vì đau vùng mông bên phải kéo dài hơn 2 tháng, đôi khi đau lan xuống mặt sau đùi. Bệnh nhân cho biết đau tăng rõ khi ngồi lâu, lái xe đường dài hoặc ngồi làm việc, đặc biệt khi đứng dậy sau một thời gian ngồi. Không có yếu chân, không rối loạn tiểu tiện hay đại tiện.

Trước đó, bệnh nhân đã được chẩn đoán là “đau thần kinh tọa” và điều trị bằng thuốc giảm đau, chống viêm nhưng cải thiện không đáng kể.

Khi thăm khám kỹ, cột sống thắt lưng không có dấu hiệu đặc biệt. Nghiệm pháp gây căng cơ hình lê làm xuất hiện đúng cơn đau quen thuộc của bệnh nhân. Hình ảnh cộng hưởng từ cột sống thắt lưng không cho thấy tổn thương đủ để giải thích triệu chứng.

Cuối cùng, bệnh nhân được xác định hội chứng cơ hình lê và điều trị bằng nghỉ ngơi tương đối, thuốc phù hợp kết hợp vật lý trị liệu, kéo giãn và phục hồi chức năng cơ hình lê. Sau một thời gian điều trị, triệu chứng giảm rõ rệt.

2. Vì sao hội chứng cơ hình lê dễ bị chẩn đoán nhầm?

Điểm khó là triệu chứng của hội chứng cơ hình lê có thể rất giống đau thần kinh tọa. Người bệnh thường có đau sâu vùng mông, có thể lan xuống mặt sau đùi và đôi khi xuống cẳng chân.

Tuy nhiên, có một số gợi ý cần lưu ý:

• Đau tập trung nhiều ở vùng mông, thường chỉ một bên.
• Đau tăng khi ngồi lâu, lái xe, leo cầu thang hoặc vận động vùng hông.
• Có thể đau khi nằm hoặc xoay người.
• Ấn vào vùng cơ hình lê có thể gây đau.
• Một số động tác làm khép và xoay trong khớp háng có thể làm xuất hiện hoặc tăng đau.
• Khám cột sống có thể không giải thích được mức độ triệu chứng.
• Không phải trường hợp nào cũng có tổn thương rõ trên MRI cột sống thắt lưng.

Không phải cứ đau lan xuống chân là thoát vị đĩa đệm

Đây là điều người bệnh cần đặc biệt lưu ý.

Đau lan từ vùng thắt lưng xuống chân có thể gặp trong nhiều bệnh lý như thoát vị đĩa đệm, hẹp ống sống, bệnh lý rễ thần kinh, bệnh lý khớp háng, bệnh lý vùng mông hoặc hội chứng cơ hình lê.   

Do đó, việc chỉ dựa vào vị trí đau để kết luận “đau thần kinh tọa” có thể dẫn đến điều trị chưa đúng nguyên nhân.

Hội chứng cơ hình lê cũng không phải lúc nào có thể xác định bằng một xét nghiệm đơn độc. Chẩn đoán chủ yếu dựa vào bệnh sử, thăm khám lâm sàng và loại trừ những nguyên nhân khác. Trong một số trường hợp khó, bác sĩ có thể chỉ định thêm các phương tiện chẩn đoán hình ảnh hoặc điện cơ tùy tình huống.

3. Người bệnh nên làm gì?

Khi bị đau vùng mông kéo dài, đặc biệt nếu đau tăng khi ngồi lâu hoặc vận động khớp háng, người bệnh nên:

- Không tự mặc định đó là thoát vị đĩa đệm: Cần được bác sĩ đánh giá toàn diện cột sống thắt lưng, khớp háng và vùng mông.

- Không lạm dụng thuốc giảm đau: Việc sử dụng thuốc kéo dài mà không xác định nguyên nhân có thể che lấp triệu chứng và gây tác dụng không mong muốn.

- Hạn chế ngồi lâu: Nếu công việc phải ngồi nhiều, nên đứng dậy vận động nhẹ và thay đổi tư thế định kỳ.

- Điều trị phục hồi chức năng đúng cách: Các bài tập kéo giãn cơ hình lê, tăng sức mạnh nhóm cơ quanh khớp háng và điều chỉnh tư thế có vai trò quan trọng. Tuy nhiên, nên được hướng dẫn phù hợp với từng người bệnh.

- Đi khám sớm nếu có dấu hiệu bất thường: Nếu đau kèm yếu chân tiến triển, tê lan rộng, rối loạn tiểu tiện hoặc đại tiện, tê vùng yên ngựa, sốt, sụt cân không rõ nguyên nhân hoặc đau dữ dội kéo dài, cần được khám sớm để loại trừ những bệnh lý nghiêm trọng.

4. Kết luận      

Hội chứng cơ hình lê không phải là nguyên nhân thường gặp nhất của đau lan xuống chân, nhưng là một nguyên nhân quan trọng cần được nghĩ đến khi người bệnh đau vùng mông kéo dài mà không tìm thấy tổn thương cột sống tương xứng.

Một chẩn đoán chính xác không chỉ giúp người bệnh tránh điều trị kéo dài nhưng không hiệu quả, mà còn giúp lựa chọn đúng phương pháp phục hồi chức năng và phòng ngừa tái phát.

Nếu bạn bị đau vùng mông kéo dài, đặc biệt đau tăng khi ngồi lâu hoặc đau lan xuống chân, đừng vội nghĩ rằng mình chắc chắn bị thoát vị đĩa đệm. Hãy đến cơ sở y tế để được bác sĩ chuyên khoa cơ xương khớp thăm khám và tìm đúng nguyên nhân.