Bản tin y khoa: Cập nhật định nghĩa toàn cầu lần thứ 5 về nhồi máu cơ tim (UDMI 2026)

Bs. Nguyễn Lương Quang - 

Ngày 28/08/2026, tại Hội nghị thường niên của Hội Tim mạch Châu Âu diễn ra ở Munich, Đức, Nhóm công tác chung của các tổ chức thế giới gồm ESC, ACC, AHA và WHF đã chính thức công bố Định nghĩa toàn cầu lần thứ 5 về nhồi máu cơ tim (Fifth Universal Definition of Myocardial Infarction – 5th UDMI). Định nghĩa mới này mang đến những thay đổi mang tính bước ngoặt nhằm đơn giản hóa chẩn đoán lâm sàng, tối ưu hóa điều trị và thống nhất mã hóa quốc tế (ICD-11), thay thế cho phiên bản 4th UDMI công bố năm 2018.

Những điểm mới cốt lõi trong UDMI 2026

Thay đổi từ các “type” sang ba nhóm nhồi máu cơ tim: Xóa bỏ hệ thống phân loại số (type 1–5) và chuyển sang 3 nhóm bệnh cảnh lâm sàng:

NMCT nguyên phát (Primary MI): Bao gồm các trường hợp xảy ra tự phát do bệnh lý cấp tính tại động mạch vành (chủ yếu là nứt vỡ mảng xơ vữa dẫn đến huyết khối, bóc tách động mạch vành tự phát, thuyên tắc mạch vành hoặc co thắt mạch vành).

NMCT thứ phát (Secondary MI): Thay thế cho Type 2 cũ. Xảy ra do sự mất cân bằng cung - cầu oxy cơ tim xuất phát từ một bệnh lý cấp tính ngoài động mạch vành (như tăng/tụt huyết áp nặng, nhịp nhanh kịch phát, thiếu máu nặng, suy hô hấp).

NMCT liên quan thủ thuật (Procedure-related MI): Thay thế cho các Type 3, 4 (a, b, c) và Type 5 cũ. Nhóm này gộp chung các biến cố NMCT xảy ra trong vòng 30 ngày liên quan đến can thiệp mạch vành qua da hoặc phẫu thuật.

Chuẩn hóa ngưỡng Troponin đặc hiệu theo giới tính

Một điểm đổi mới quan trọng khác là chuẩn hóa việc sử dụng ngưỡng bách phân vị thứ 99 của giới hạn tham chiếu trên đặc hiệu theo giới đối với troponin tim độ nhạy cao (hs-cTn). UDMI 2026 tiếp tục khẳng định rằng tăng troponin không đồng nghĩa với NMCT: tổn thương cơ tim cấp được xác định dựa trên sự thay đổi động học của troponin với ít nhất một giá trị vượt 99th percentile URL, nhưng để chẩn đoán NMCT cần có thêm bằng chứng của thiếu máu cơ tim cấp qua triệu chứng, điện tâm đồ và/hoặc hình ảnh học.

Việc áp dụng ngưỡng đặc hiệu theo giới nhằm hạn chế tình trạng bỏ sót tổn thương cơ tim và NMCT, đặc biệt ở phụ nữ, do nồng độ troponin tham chiếu ở nữ thấp hơn nam.

Cập nhật khái niệm MINOCA và mở rộng chiến lược chẩn đoán

Một thay đổi đáng chú ý khác là thuật ngữ MINOCA được chuyển từ “nhồi máu cơ tim với động mạch vành không tắc nghẽn” (myocardial infarction with non-obstructive coronary arteries) thành “tổn thương cơ tim với động mạch vành không tắc nghẽn” (myocardial injury with non-obstructive coronary arteries – MINOCA). Thay đổi này phản ánh thực tế rằng MINOCA không nên được xem là một chẩn đoán cuối cùng, mà là một chẩn đoán làm việc, được sử dụng ở những bệnh nhân có biểu hiện lâm sàng gợi ý NMCT nhưng chụp động mạch vành không ghi nhận tổn thương hẹp ≥50%. Sau đó, cần tiếp tục đánh giá để xác định nguyên nhân thực sự của tổn thương cơ tim, chẳng hạn bệnh lý động mạch vành, viêm cơ tim, hội chứng Takotsubo hoặc các nguyên nhân tim mạch và ngoài tim khác.

Bên cạnh đó, UDMI 2026 bổ sung các chiến lược chẩn đoán nhanh (accelerated diagnostic pathways) dựa trên xét nghiệm hs-cTn, đồng thời đưa ra các tiêu chí khách quan hơn đối với NMCT thầm lặng hoặc chưa được nhận biết, chẩn đoán NMCT sau đột tử, cũng như hướng dẫn áp dụng định nghĩa trong bối cảnh các hệ thống y tế có nguồn lực hạn chế. Những cập nhật này cho thấy định nghĩa mới không chỉ thay đổi cách gọi hay phân loại NMCT, mà còn hướng tới một quy trình chẩn đoán thống nhất hơn, từ nhận diện tổn thương cơ tim, xác định có hay không thiếu máu cơ tim, đến tìm kiếm nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh cụ thể.

Chuẩn hóa phân loại và mã hóa nhồi máu cơ tim theo ICD - 11

Ở phiên bản trước (UDMI 2018): Hệ thống phân loại NMCT thành Type 1, Type 2, Type 3, Type 4 và Type 5 đã góp phần quan trọng trong việc chuẩn hóa chẩn đoán. Tuy nhiên, việc chuyển các phân loại lâm sàng này sang hệ thống mã hóa bệnh tật quốc tế vẫn còn một số hạn chế, đặc biệt đối với NMCT Type 2 và các trường hợp NMCT liên quan đến thủ thuật. Sự khác biệt trong cách ghi nhận và mã hóa giữa các cơ sở có thể ảnh hưởng đến tính thống nhất của dữ liệu dịch tễ học và gây khó khăn khi so sánh số liệu giữa các quốc gia.

Ở UDMI 2026: Cùng với việc đơn giản hóa hệ thống phân loại NMCT theo cơ chế bệnh sinh và bối cảnh lâm sàng, Nhóm công tác đã phối hợp với WHO nhằm xây dựng và đề xuất các mã ICD-11 phù hợp với hệ thống phân loại mới. Các đề xuất này được đưa ra để tăng tính thống nhất giữa định nghĩa lâm sàng và hệ thống phân loại bệnh tật quốc tế, đồng thời hỗ trợ việc ghi nhận, thống kê và nghiên cứu NMCT trên quy mô toàn cầu. Tại thời điểm hiện tại, các mã ICD-11 được đề xuất vẫn đang trong quá trình được WHO xem xét và hoàn thiện.

Kết luận

Định nghĩa Toàn cầu lần thứ năm về Nhồi máu cơ tim đánh dấu bước tiến quan trọng trong chuẩn hóa chẩn đoán NMCT, với cách tiếp cận đơn giản hơn, dựa trên cơ chế bệnh sinh và bối cảnh lâm sàng. Định nghĩa mới đồng thời nhấn mạnh rằng tăng troponin không đồng nghĩa với nhồi máu cơ tim; chẩn đoán NMCT cần xác định tổn thương cơ tim cấp, chứng minh có thiếu máu cơ tim và làm rõ cơ chế gây bệnh.

Với những cập nhật về hs-cTn, MINOCA, các chiến lược chẩn đoán nhanh và định hướng chuẩn hóa mã hóa ICD-11, UDMI 2026 hướng tới một mục tiêu quan trọng: chẩn đoán NMCT chính xác hơn, thống nhất hơn và phù hợp hơn với từng người bệnh. Đây sẽ là nền tảng quan trọng cho thực hành lâm sàng, nghiên cứu và quản lý bệnh tim mạch trong những năm tới.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Nicholas L Mills et al, ESC/ACC/AHA/WHF Universal Definition Document Advisory Group , Fifth Universal Definition of Myocardial Infarction (2026): On behalf of the Joint European Society of Cardiology (ESC)/American College of Cardiology (ACC)/American Heart Association (AHA)/World Heart Federation (WHF) Task Force for the Universal Definition of Myocardial Infarction
Endorsed by the European Association for Cardio-Thoracic Surgery (EACTS) and the Society of Thoracic Surgeons (STS) Affirmation of Value by the Society for Cardiovascular Angiography and Interventions (SCAI), European Heart Journal, 2026;, ehag101, https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehag101