Sốc nhiệt

Bs Nguyễn Quỳnh Thơ -

Sự gia tăng của các hiện tượng thời tiết cực đoan liên quan đến nhiệt độ đang làm tăng nguy cơ phơi nhiễm và tổn thương do nhiệt, đặc biệt là sốc nhiệt. Việc nhận biết nhanh chóng, can thiệp sớm và quản lý dựa trên bằng chứng là những trọng điểm để tối ưu hóa kết quả điều trị cho bệnh nhân.

I. Định nghĩa:

• Sốc nhiệt: Là hình thái nghiêm trọng nhất của tổn thương do nhiệt. Sốc nhiệt được định nghĩa là tình trạng nhiệt độ trung tâm cơ thể > 40℃ đi kèm với các bất thường về hệ thần kinh trung ương.
• Phân loại: Sốc nhiệt được chia thành hai loại: sốc nhiệt kinh điển (không do vận động) và sốc nhiệt do vận động.
• Đối tượng nguy cơ cao: Sốc nhiệt có thể ảnh hưởng đến bất kỳ ai, nhưng nguy cơ cao hơn ở trẻ em, người già, vận động viên, những người làm việc ngoài trời (như lính cứu hỏa, công nhân xây dựng, người làm nông lâm ngiệp, quân nhân,…).
• Biến chứng phối hợp: Bệnh nhân có thể kèm theo tổn thương do bỏng nếu tiếp xúc trực tiếp với mặt đường hoặc các bề mặt nóng khác (nhiệt độ bề mặt vượt quá 71℃)
• Biện pháp làm mát chủ động: là các biện pháp can thiệp tích cực sử dụng các tác nhân hỗ trợ bên ngoài để hạ nhiệt độ cơ thể cho bệnh nhân sốc nhiệt.
• Biện pháp làm mát thụ động: là phương pháp hạ thân nhiệt cho người bệnh bằng cách dựa hoàn toàn vào cơ chế tự thải nhiệt tự nhiên của cơ thể ra môi trường xung quanh, mà KHÔNG sử dụng thêm các tác nhân chủ động hay thiết bị hỗ trợ tăng tốc độ hạ nhiệt từ bên ngoài.

II. Các khuyến cáo về phương pháp làm mát:

• Khuyến cáo chung: Khuyến cáo sử dụng các biện pháp làm mát chủ động thay vì các phương pháp làm mát thụ động cho bệnh nhân sốc nhiệt. Các chiến lược làm mát tương tự nhau có thể được áp dụng cho cả trường hợp sốc nhiệt kinh điển và sốc nhiệt do vận động. (Mức độ khuyến cáo mạnh/ Chứng cứ rất thấp)
• Phương pháp ưu tiên tối đa: Liệu pháp ngâm trong nước đá (1–5℃) hoặc ngâm trong nước lạnh (9–12℃) đạt tốc độ hạ nhiệt nhanh nhất và thời gian đạt nhiệt độ mục tiêu ngắn nhất. Do đó, phương pháp này cần được ưu tiên hàng đầu tại những nơi có sẵn nguồn lực. (Phát biểu thực hiện tốt - GPS)
• Tốc độ giảm nhiệt trung bình: Ngâm nước đá giảm 0.178℃/phút và ngâm nước lạnh 0.154℃/phút. (Phát biểu thực hiện tốt - GPS)
• Mục tiêu thời gian và tốc độ: Lâm sàng nên lựa chọn phương pháp hoặc phối hợp các phương pháp làm mát để đưa nhiệt độ trung tâm cơ thể về mức mục tiêu (< 39℃) trong vòng 30 phút kể từ khi nhận biết các triệu chứng sốc nhiệt. Ưu tiên các phương pháp đạt tốc độ làm mát ≥ 0.155℃. (Phát biểu thực hiện tốt - GPS)

III. Các khuyến cáo về sử dụng thuốc:

Hướng dẫn khuyến cáo KHÔNG sử dụng các can thiệp dược lý sau đây trong kiểm soát nhiệt độ ở bệnh nhân sốc nhiệt:

• Dantrolene: Khuyến cáo chống lại việc sử dụng dantrolene cho bệnh nhân sốc nhiệt. Các thử nghiệm lâm sàng cho thấy thuốc không có hiệu quả trong việc giảm nguy cơ tử vong, không rút ngắn được thời gian làm mát hay thời gian nằm viện. (Mức độ khuyến cáo mạnh/ Chứng cứ rất thấp)
• Thuốc hạ sốt thông thường: Tránh sử dụng thường quy Acetaminophen, thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs) và Salicylates. Các thuốc này không có bằng chứng hỗ trợ hiệu quả hạ nhiệt trong sốc nhiệt, đồng thời làm tăng nguy cơ tổn thương cơ quan (như nhiễm độc gan, tổn thương thận cấp, chảy máu). (Phát biểu thực hiện tốt - GPS)
• Kháng sinh và thuốc chống co giật dự phòng: Chỉ nên sử dụng trong bối cảnh nghiên cứu, chưa có khuyến cáo sử dụng thường quy trên lâm sàng do thiếu dữ liệu ở người. (Phát biểu đang nghiên cứu)

IV. Kết luận:

Hạ thân nhiệt nhanh chóng là can thiệp thiết yếu để khôi phục hoạt động sinh lý bình thường, giảm thiểu tỷ lệ tử vong cho bệnh nhân sốc nhiệt. Các quyết định điều trị cụ thể cần được bác sĩ lâm sàng cân nhắc dựa trên tình trạng lâm sàng thực tế của bệnh nhân và nguồn lực sẵn có tại cơ sở y tế.

Nguồn: Barletta JF, Palmieri TL, Toomey SA, và cộng sự; Crit Care Med; 2025;53(2): e490–e500. “Society of Critical Care Medicine Guidelines for the Treatment of Heat Stroke”

Bản quyền: 2025 Society of Critical Care Medicine và Wolters Kluwer Health.